เกร็ดความรู้

ข้อความจากโศลกแรกของบท ศรี คณนายกาษฏกัม

एकदन्तं महाकायं तप्तकाञ्चनसन्निभम्। लम्बोदरं विशालाक्षं वन्देऽहं गणनायकम्॥ เอกทนฺตํ มหากายํ ตปฺตกาญฺจนสนฺนิภมฺ। ลมฺโพทรํ วิศาลากฺษํ วนฺเท(อ)หํ คณนายกมฺ॥ คำอ่าน เอกะทันตำ มะหากายำ ตัปตะกาญจะนะสันนิภัม ลัมโพทะรำ วิศาลากษำ วันเท’ฮำ คะณะนายะกัม อ่านออกเสียงสำเนียงอินเดีย เอกะดันตำ มะฮากายำ ตัปตะกาญจะนะซันนิภำ ลัมโบดะรำ วิซาลากชำ วันเด’ฮำ กห์ะณะนายะกัม คำแปล ข้าพเจ้าวันทาซึ่งพระคณนายก พระผู้ทรงพระทนต์เดียว พระผู้ทรงมีกายใหญ่โต พระผู้ทรงเรืองอร่ามดังทองคำ พระผู้ทรงมีพระอุทรอันมหึมา พระผู้ทรงมีพระเนตรกลมโต แจกคำศัพท์ – คณะ (ในที่นี้หมายถึงเหล่าบริวารแห่งองค์พระศิวะ) – นายกะ (ผู้เป็นนาย) – เอกะ (เลขจำนวนนับ หนึ่ง) – ทันตะ (ฟัน หรือ งา) – มหะ/มหา […]

เกร็ดความรู้ เรื่องทั่วไป

ตุลสี เทวี สตุติ

(บทสดุดีพระตุลสีเทวี) देवी त्वं निर्मिता पूर्वमर्चितासि मुनीश्वरैः। नमस्ते नमस्ते तुलसी पापं हर हरिप्रिये॥ เทวี ตฺวํ นิรฺมิตา ปูรฺวมรฺจิตาสิ มุนีศฺวไระ। นมสฺเต นมสฺเต ตุลสี ปาปํ หร หริปฺริเย॥ คำอ่าน เทวี ตวำ นิรมิตา ปูรวะมัรจิตาสิ มุนีศวะไรห์ นมัสเต นมัสเต ตุละสี ปาปำ หะระ หะริปริเย ออกเสียงสำเนียงอินเดีย เดวี ตวำ นิรมิตา ปูรวะมัรจิตาสิ มุนีชวะไรฮิ นมัสเต นมัสเต ตุละสี ปาปำ ฮะระ ฮะริปริเย คำแปล ขอความนอบน้อมจงมีแก่ พระนางตุลสี พระผู้ทำลายบาป พระนางผู้เป็นที่โปรดปรานแห่งองค์พระหริ พระเทวี ผู้ทรงได้รับการประดิษฐานก่อนการบูชาของยอดมุนีทั้งหลาย มุรุเกศัน […]

เทวะตำนาน

เทวลักษณะของพระศิวะ

พระศิวะทรงปรากฏองค์เป็นบุรุษ ทรงเป็นโยคีผู้อยู่อย่างสมถะ ประทับบนขุนเขาไกลาศ (ด้วยเหตุนี้จึงทรงมีพระนามว่า ไกลาศวาสิน หมายถึง ผู้ประทับยัง ณ ขุนเขาไกลาศ) พระองค์ทรงมีฉวีวรรณขาวผุดผ่องดั่งการบูร กระจ่างใสเรืองรองดุจดังสผฏิกะ(เคลียร์ควอตซ์) แลด้วยเหตุนี้จึงทรงนามว่า ศุทธวิคระฮะ หมายถึง ผู้ทรงมีพระวรกายอันบริสุทธิ์ บ้างว่า ทรงมีฉวีวรรณสีฟ้าอมแดง (สีม่วง) อันเนื่องมาจากการดื่มพิษของพญาวาสุกีนาคที่พ่นพิษขณะทำพิธีกวนเกษียรสมทุรไว้ จนพระวรกายของพระองค์จากสีขาวดังน้ำนม แปรเปลี่ยนเป็นสีม่วง (ด้วยเหตุนี้จึงทรงพระนามว่า นีลโลหิตะ) อีกทั้งยังให้พระศอของพระองค์เป็นสีฟ้าคราม (ด้วยเหตุนี้จึงทรงนาม นีลกัณฐ์ และ ศิติกัณฐ์) ทรงเปลือยพระวรกาย นุ่งลมห่มฟ้า (ด้วยเหตุนี้จึงทรงมีพระนามว่า ทิคัมพร หมายถึง ผู้มีทิศเป็นเครื่องนุ่งห่ม และจิตัมพร อันหมายถึง ผู้มีจิตเป็นเครื่องนุ่งห่ม) บ้างว่า ทรงหนังสัตว์เป็นอาภรณ์ ทรงมีงูเห่า และงูจงอาง (นาค) เป็นอาภรณ์ แลเครื่องอลงกรณ์ (ด้วนเหตุนี้จึงทรงมีนามว่า นาคภูษณะ) โดยมีพญาวาสุกี นาคราช พระอนุชาของ เศษนาค (อนันตนาคราช) เป็นสร้อยพระศอ พระวรกายชโลมด้วยผงขี้เถ้าศักดิ์สิทธิ์อันได้มาจากพิธีกรรมทางศาสนา ทางวามจาร ตันตระว่าเป็นผงขี้เถ้าจากการฌาปนกิจศพ […]

เทวะตำนาน

เอกานังศา และ วินธยวาสินี

จากบทความก่อนเราได้พูดถึง พระนางสุภัทรากันไป ถึงตำนานความเชื่อต่างๆ เกี่ยวกับการกำเนิดของพระนาง ยังรวมถึงตำนานโดยคร่าวของ เอกานังศา (एकानंसा/Ekanamsha) อวตารของพระอัมพิกาในช่วงระยะเวลาสั้นๆ ที่มาเป็นตัวตาย ตัวแทนกฤษณาวตาร และ พระนางวินธยวาสินี (विन्ध्यवासिनी/Vindhyavasini) ซึ่งมิใช่ผู้ใดอื่น นอกจากพระภวานี หรือ เอกานังศาเอง ในครั้งนี้เราจะมากล่าวถึงเรื่องราวของ พระแม่วินธยวาสินี ให้ชัดเจนยิ่งขึ้น (ที่จริงที่ลงไปในเรื่องของ พระนางสุภัทราก็ชัดเจนแล้ว แต่มีความประสงค์มาแยกเป็นอีกโพสต์หนึ่ง) อ่านเรื่อง สุภัทรา ปูรวชนมะ รหัสยะ ได้ตามลิงก์นี้ https://hindumeeting.com/สุภัทรา-ปูรวชนมะ-รหัสยะ/ ‎ อันขุนเขาวินธยาจล (विन्ध्याचल/Vindhyachala) นั้นตั้งอยู่บนพื้นที่ตอนกลางส่วนบนของอนุทวีปอินเดีย ในสมัยโบราณเทือกเขาวินธยนี้ได้เป็นที่กำหนดเขตแดนทางวัฒนธรรมระหว่าง อินเดียใต้ และอินเดียเหนือ และมีตำนานผูกว่า ขุนเขานี้เคยยิ่งใหญ่จนบดบังดวงตะวัน ยังให้พระฤๅษีอคัสตยะ (ऋषि अगस्तय/Rishi Agastya) ต้องมาแก้ปัญหานี้ ด้วยอุบายให้เจ้าแห่งขุนเขาวินธัยเปิดทางให้ตนไปดินแดนทราวิฑ ในทิศทักษิณ จนกว่าพระฤๅษีจะกลับมา ซึ่งจากนั้นเป็นต้นมา พระฤๅษีอคัสตยะก็พำนักอยู่ในดินแดนทักษิณ ไม่ได้กลับมาอีกเลย นอกจากนี้วินธยาจลยังเป็นหนึ่งในปุณยเกษตร หรือ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ในความเชื่อของชาวฮินดูอีกด้วย ด้วยเชื่อว่า ณ ที่แห่งนี้เป็นที่พำนักของพระชคัทรักษกี (जगत्रक्षकी/Jagatrakshaki)(พระนางผู้คุ้มครองโลก)ในกลียุค […]

เกร็ดความรู้ เรื่องทั่วไป

บทโศลกสวดสาธยายถึงพระเทวี เพื่อการคุ้มครองจากพระเทวี

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयङ्करि। करालि विकरालि च कामेश्वरि नमोऽस्तु ते॥ ภีมากฺษิ ภีษเณ เทวิ สรฺวภูตภยงฺกริ। กราลิ วิกราลิ จ กาเมศฺวริ นโม(อ)สฺตุ เต॥ #คำอ่าน ภีมากษิ ภีษะเณ เทวิ สรรวะภูตะ-ภะยังกะริ กะราลิ วิกะราลิ จะ กาเมศวะริ นะโมสตุ เต #คำแปล พระนางผู้ทรงมีดวงเนตรอันน่าสะพึงกลัว พระเทวีผู้ทรงความน่าเกรงขาม พระนางผู้ทรงยังทำให้เหล่าภูตผีทั้งปวง/ทุกสรรพสิ่งต่างหวาดกลัว พระนางผู้ทรงความน่ากลัว พระนางผู้ทรงความน่าสะพึงกลัวยิ่ง (และ) ขอความนอบน้อมจงมีแก่พระองค์ พระกาเมศวรี (พระนางผู้เป็นเจ้าแห่งความปรารถนา) *บทโศลกจาก ศรี กามาขยา สโตตระ โศลกที่4 ผมมักสวดโศลกดังกล่าวในยามที่ผมรู้สึกกลัว หรือ มีภัย และระลึกพระพักตร์แห่งพระแม่ในยามทรงพระอารมณ์รุนแรง หรือ พระพักตร์อันแดงกล่ำของพระแม่มุณฑกะกัณณิ แห่ง มยิลาปปูร ภาพประกอบ: […]

เทวะตำนาน

สุภัทรา ปูรวชนมะ รหัสยะ

ในครั้งนี้เราจะมากล่าวถึง บูรพชนม์ (ปูรวชนมะ) หรือ อดีตชาติ ของ พระนางสุภัทรา (सुभद्रा/Subhadra) พระชายาในท้าวกิรีฏิน (किरीटिन्/Kiritin)(ผู้สวมใส่กิรีฏมงกุฏ ฉายาหนึ่งของพระอินทร์ และท้าวอรชุน) และพระขนิษฐาอันเป็นที่รักของพระศรีกฤษณะกัน อันพระนางสุภัทรานั้นเป็นพระธิดาในองค์วสุเทวะ (वसुदेव/Vasudeva) กับ พระนางโรหิณี (रोहिणी/Rohini) ทรงกำเนิดภายหลังพระวสุเทพได้รับการปล่อยตัวจากการถูกจองจำ หลังจากการสิ้นชีพของกังสะผู้ทรราช ซึ่งนั้นแปลว่า พระนางทรงถือกำเนิดขึ้นในขณะที่พระกฤษณะ และ พระพลเทพย่างเข้าสู่วัยหนุ่มแล้ว ในตำนานสมัยใหม่อันเป็นที่แพร่หลาย และเป็นที่กล่าวถึงในวงกว้างนั้น กล่าวว่า พระนางนั้นทรงเป็นอวตารแห่ง พระโยคมายา (योगमाया/Yogamaya) หรือ พระทุรเทวี (श्री दुर्गा देवी/Sri Durga Devi) ผู้เป็นรูปปรากฏแห่งพลังมายา หรือ พลังอำนาจเบื้องต่ำของพระพิษณุ และได้รับการบูชาร่วมกับ พระชคันนาถ (ปุรุโษตตมะ ศรีกฤษณะ) และ พระพลเทวะ (เศษะนาค/พระสังกรรษณะ) ในฐานะพระขนิษฐา และอวตารของพระโยคมายา ณ เมืองปุรี อันเป็นปุณยเกษตร หากแต่ตามคัมภีร์ปุราณะทั้งหลายนั้น มิได้ระบุอย่างชัดเจนว่า พระนางสุภัทรานั้นเป็นรูปอวตารของพระไวษณวี […]

เทวะตำนาน

ติลไล กาลิอัมมัน

ติลไล กาลิอัมมัน (தில்லை காளியம்மன்/Thillai Kali Amman) หรือ พรหม จามุณฑีศวรี (பிரம்ம சாமுண்டீஸ்வரி/Brahma Chamundeshwari) เป็น เทวีท้องถิ่นองค์หนึ่ง ใน เมืองติลไล (தில்லை/Thillai) หรือ จิทัมพะรัม (சிதம்பரம்/Chidambaram) เทวสถานของพระนาง มีอายุราว 1000 – 2000 ปี ตำนานกล่าวถึงเมื่อครั้ง พระศิวะ และ พระนางศิวกามสุนทรี ได้แข่งกันร่ายรำ การแข่งขันดำเนินจนถึง ท่าที่พระศิวะ ยกพระบาทขึ้นถึง ระดับพระเศียร แต่ พระนางศิวกามสุนทรี มิสามารถทำตามได้ จึงทำให้พระนางพิโรธจากการพ่ายแพ้ จึงปรากฏองค์ ในรูป อุคระกาลี (กาลีผู้ดุร้าย) พระพรหมา เกรงว่า ความพิโรธของพระนางจะทำลายทุกสิ่งทุกอย่างที่ปรากฏอยู่ จึงปรากฏองค์ต่อเบื้องพระพักตร์พระอัมพิกา และ กล่าวสรรเสริญต่อพระนาง ยกพระนางเป็น เวท นายกี (นายิกา แห่ง พระเวท) […]

เกร็ดความรู้

ลิงคะ (लिङ्ग/Linga) หรือ ลิงกัม (லிங்கம்/Lingam)

ลิงคะ รูปเคารพของพระเจ้าในฐานะต้นกำเนิดแห่งทุกสรรพสิ่ง ลิงคะ (लिङ्ग/Linga) หรือ ลิงกัม (லிங்கம்/Lingam) ถือ เป็นหนึ่งในรูปเคารพที่เก่าแก่ที่สุดของพระศิวะ เป็นที่เคารพบูชาเป็นอย่างยิ่งในทุกสาขาของไศวะนิกาย ลิงคะ หมายถึง เพศ หรือ เครื่องเพศ โดยมีความหมายเจาะจงไปที่เครื่องเพศชาย ทำไมพระเป็นเจ้าถึงได้รับการบูชาในรูปเครื่องเพศ? นั้นเพราะ เครื่องเพศนั้นเป็นรูปแบบแห่งการกำเนิดขึ้นของทุกสรรพชีวิต สรรพชีวิตชั้นสูงนั้นล้วนต้องใช้เครื่องเพศเพื่อการดำรงเผ่าพันธุ์ จากคติความเชื่อนี้ ยังนำมาซึ่งความเชื่อเรื่องสัญลักษณ์ หรือ เครื่องรางแทนความอุดมสมบูรณ์ คติเช่นนี้มักพบในลัทธิ หรือ ศาสนาโบราณต่างๆ ในศาสนาพราหมณ์-ฮินดูนั้น ลิงคะ คือ รูปแบบแห่งการกำเนิด ด้วยลิงคะนั้นเป็นผู้หว่านเมล็ดพันธุ์แห่งชีวิต และเป็นสัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์ เพราะการสืบเผ่าพันธุ์ หรือ การสืบวงศ์วาน คือ หนึ่งในความสมบูรณ์อย่างหนึ่ง ต่อมาลิงคะถือว่า เป็นรูปเคารพ หรือ องค์แทนของพระศิวะ ในฐานะบิดาแห่งทุกสรรพชีวิต โดยมีตำนานเกี่ยวโยงในคัมภีร์ศิวปุราณะ ว่า พระศิวะนั้นทรงสรรค์สร้างซึ่งทุกสรรพสิ่ง รวมถึงพระพรหมา และพระวิษณุ อีกทั้งทรงปรากฏรูปเป็นแท่งไฟ(ชโยติลิงค์)แก่พระพรหมมา แลพระวิษณุให้ประจักษ์เห็น พระพรหมา กับ พระนารายณ์ต่างพยายามหาที่สิ้นสุดของแท่งไฟนี้ แต่ก็ไม่พบที่สิ้นสุด หรือ […]

เกร็ดความรู้ เทวะตำนาน

มหาพเลศวร แห่ง โคกรรณะ

มหาพเลศวร แห่งโคกรรณะ (ಗೋಕರ್ಣ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ / Mahabaleshwara of Gokarna) เป็นหนึ่งในปุณยสถานของรัฐกรรนาฏกะ ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอินเดีย เทวสถานพระศรีมหาพเลศวร ตั้งอยู่ในเมืองโคกรรณะ เขตอุตตระ กันนฑะ ของรัฐกรรนาฏกะ ถือเป็นหนึ่งในมุกติสถาน ของชาวกันนาฑิคะ (ผู้ใช้ภาษากันนฑะเป็นภาษาแม่ ซึ่งเป็นชนพื้นเมืองในกรรนาฏกะ) ซึ่งมุกติสถาน คือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อว่าเมื่อไปจาริกแสวงบุญแล้วจะได้รับการหลุดพ้น โคกรรณะแห่งนี้ยังได้รับการเรียกขานว่า เป็น กาศี แห่งทักษิณด้วย เช่นเดียวกับเทวสถานอันมีชื่อเสียงของพระศิวะอีกหลายแห่งในอินเดียตอนใต้ ตำนานแห่งปุณยสถานแห่งนี้ ย้อนกลับไปครั้งเตรตายุค อันเป็นยุคที่สองของกัลป์นี้ตามความเชื่อของฮินดู เมื่อพระนางไกกษีมารดาของ จอมรากษสราวณะ ผู้เป็นลังเกศวร ได้กระทำการบูชาต่อพระศิวะ ทำให้องค์เทเวนทระ (พระจอมเทพ อันหมายถึงพระอินทร์) ทรงหวาดเกรง พระเทวราชจึงกลั่นแกล้งนางโดยการลักนำศิวลึงค์ที่นางรากษสีไกกษีกระทำสักการะ และภวนาเป็นประจำนำไปซ่อน ซึ่งเป็นเช่นนี้อยู่หลายครา พระนางไกกษีจึงนำความไปบอกต่อ ลังเกศวร ราวณะผู้โอรส และได้ขอให้ราวณะนำองค์พระศิวะมาสถิตอยู่ ณ สวรรณะนครลังกาให้ได้ ราวณะจึงเดินทางไปยังขุนเขาไกลาศด้วยบุษบกวิมาน ณ ขุนเขาไกลาศ ราวณะได้เข้าสู่รบกับ พระไกลาศนาถ เพื่อนำพระองค์ไปยังลังกานคร แต่ราวณะมิอาจเอาชนะพระองค์ได้ จึงคิดที่จะนำพระองค์ไปพร้อมกับนิวาสถานของพระองค์เสียเลย เช่นนั้นราวณะจึงเนรมิตกายใหญ่โตมหึมาพยาบามจะยกขุนเขาไกลาศ […]

เกร็ดความรู้

อุปจาระ การปฏิบัติบูชาขั้นพื้นฐาน

อุปจาระ (उपचार/Upachara) คือ การปฏิบัติบูชา รับใช้ต่อเทพเจ้า หรือ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ โดยแบ่งเป็นขั้นตอน แบบแผนต่างๆ อย่างเป็นระเบียบ โดยแต่ละสัมประทายะ (จารีตประเพณีที่สืบทอดกันมาในสำนักอาจารย์ต่างๆ) อาจมีรายละเอียดปฏิบัติแตกต่างกัน อุปจาระแบ่งเป็นขั้นตอนหลักๆ ดังนี้ ปัญโจปาจาระ (पंचोपचार/Panchopachara) = การปฏิบัติบูชา 5ขั้นตอน โษฑโศปจาระ (षोडशोपचार/Shodasopachara) = การปฏิบัติบูชา 16ขั้นตอน จตุรษัษฐี อุปจาระ (चतुर्षष्ठी उपचार/Chaturshasthi Upachara) = การปฏิบัติบูชา 64 ขั้นตอน ซึ่งมักทำในเทวสถานใหญ่ๆ โดย ปัญโจปจาระ และ โษฑโศปจาระ เป็นการทำในเคหสถานได้ โดยการบูชาแบ่งเป็นสองขั้นตอนใหญ่ๆ หรือ สองช่วง คือ ปูรวางคะ (पूर्वाङ्ग/Purvanga) และ อุตตะรางคะ (उत्तराङ्ग/Uttaranga) โดยปูรวางคะ คือ ขั้นตอนช่วงแรก และอุตตรางคะ คือขั้นตอนหรือช่วงถัดมา ซึ่งในส่วนของอุปจาระ […]